Pope Leo XIV to Govern Church With All Cardinals

• 

  Andrea Vreede

  correspondent Vaticaan

De vergadering die paus Leo XIV anderhalve dag hield met zijn kardinalen eindigde gisteravond. Maar eigenlijk begon het moment waarop de paus het roer van de kerk stevig in handen nam om zijn koers uit te stippelen al woensdagochtend. Toen kondigde hij tijdens de wekelijkse audiëntie met gelovigen en bezoekers aan dat hij vanaf nu iedere week onderwerpen gaat behandelen die te maken hebben met het Tweede Vaticaans Concilie.

Dat was begin jaren 60 een drie jaar durende ingrijpende bisschoppenvergadering waarmee paus Johannes XXIII de kerk in de pas wilde brengen met de moderne tijd. Het was een kerkvernieuwing die, volgens velen, nu pas onder paus Franciscus en ook paus Leo XIV met verve geïmplementeerd wordt. De documenten van dat Concilie zijn, aldus Leo, nog altijd zeer relevant maar niet altijd goed begrepen. Daar gaat hij dus persoonlijk iets aan doen.

Diezelfde middag opende de paus vervolgens die speciale vergadering achter gesloten deuren. Van de 245 kardinalen verspreid over de hele wereld waren er 170 aanwezig. Niet iedereen dus, want sommigen zijn te oud of te ziek.

Dit soort speciale vergaderingen of Buitengewone Consistories tussen een paus en het college van kardinalen zijn zeldzaam. Onder Benedictus XVI is er niet één bijeengeroepen. Franciscus deed het wel, een jaar na zijn verkiezing, maar besloot vervolgens om zijn hervormingen alleen te bespreken met een select groepje van maximaal negen kardinalen uit alle windstreken. Waarschijnlijk omdat hij de nodige tegenstand verwachtte als hij iedereen mee zou laten praten. En hij had gelijk, want hij liet bij zijn overlijden een verdeeld college achter.

Franciscus’ radicale pausschap had voor polarisatie en diepe meningsverschillen gezorgd. De uitsluiting om mee te kunnen praten had ook tot onvrede geleid. Tijdens de voorvergaderingen voor het conclaaf van afgelopen mei klonk een krachtige oproep aan de volgende paus om meer inspraak en samenwerking. Kardinaal Robert Francis Prevost knoopte dat goed in zijn oren en riep, eenmaal paus geworden, zijn collega’s bij elkaar op de eerste werkbare datum: de dag na de afsluiting van het Heilig Jaar.

Vanaf de aankondiging eind vorig jaar was dit consistorie omgeven met geheimzinnigheid. Het was onduidelijk wie precies zorg zou dragen voor de organisatie, hoe er vergaderd zou worden en, belangrijker nog, wat de onderwerpen zouden zijn. Uiteindelijk lekte de brief met huiswerk uit die de paus naar de kardinalen had gestuurd.

Vier onderwerpen moesten worden bestudeerd: evangelisatie volgens de lijn van paus Franciscus, de hervorming van de Curie en de relatie tussen dat bestuursapparaat en de lokale kerken en synodaliteit oftewel de nieuwe manier om samen met gewone gelovigen de kerk richting te geven. Met medeverantwoordelijkheid en actieve deelname voor iedereen. Als vierde op de lijst stonden liturgische thema’s, waaronder de bij ultraconservatieve katholieken (vooral in Europa en de VS) zeer geliefde oude Latijnse mis van ver voor het Tweede Vaticaans Concilie.

Tijdens hun eerste samenzijn vroeg de paus de kardinalen twee gespreksonderwerpen te kiezen om uit te diepen. Een overgrote meerderheid koos voor de thema’s evangelisatie en synodaliteit of kerkvernieuwing, tot teleurstelling van de traditionalistische flank.

Voor de conservatieve hardliners zal het ook even slikken zijn geweest, toen ze vervolgens verdeeld in werkgroepen aan grote ronde tafels moesten zitten. Om te praten en vooral naar elkaar te luisteren en elkaars lokale kerk en cultuur te leren kennen. Vergelijkbaar met de methode van de twee lange vergadersessies tijdens de Synode voor Synodaliteit, de belangrijkste hervorming ingezet door Franciscus om tot een ingrijpende kerkvernieuwing en cultuuromslag te komen.