2026-01-24 05:31:00
Het onderzoek naar de nieuwe behandeling voor patiënten met long covid kwam eind 2025 in het nieuws vanwege de veelbelovende resultaten. Excellent Care Clinics, een private pijnkliniek in Velsen-Noord, behandelde 103 deelnemers met het verdovingsmiddel lidocaïne.
Niet zuiver
Bij bijna 80 procent van de 103 deelnemers namen de klachten na de behandeling af en bij een klein deel verdwenen ze zelfs compleet. Maar al snel klonk vanuit verschillende hoeken kritiek: er was geen sprake van een zuiver wetenschappelijk onderzoek. Een controlegroep ontbrak. En bovendien zou het longcovidpatiënten, voor wie weinig behandelmethoden beschikbaar zijn, valse hoop geven.
Ondanks de kritiek heeft Excellent Care Clinics, die het onderzoek samen met de Vrije Universiteit Amsterdam uitvoerde, besloten om door te gaan met de behandeling en deze zelfs aan te bieden aan een groep nieuwe patiënten. Zij zullen de kosten voor de behandeling zelf moeten betalen; er is vooralsnog geen zorgverzekeraar die het wil vergoeden.
Uit eigen zak
Een patiënt die de behandeling nu uit eigen zak betaalt is Astrid Ruumpol. “Ik ben nu sinds een half jaar aan het prikken en het gaat al veel beter met me.” Astrid zet vier prikken per dag, van 25 euro per spuit.
Het kost meer dan ik verdiende toen ik nog werkte
longcovidpatiënt Astrid Ruumpol over haar lidocaïne-behandeling
Per maand is ze 3.000 euro kwijt. “Dat is meer dan ik verdiende toen ik nog werkte.” Ze heeft het geluk dat toen ze over de behandeling vertelde, iemand uit haar familie aanbood het voor haar te financieren. Maar de longcovidpatiënt vindt dat iedereen deze kans zou moeten kunnen krijgen. Ze zegt zich bijna te schamen voor het feit dat zij wel iemand in haar omgeving heeft die het kan betalen. “Dit moet gewoon vergoed worden.”
Te vroeg
Een aanvraag voor vergoeding van het middel ligt op het moment bij Zorgverzekeraars Nederland, de brancheorganisatie voor zorgverzekeraars.
Maar de vraag over vergoeding wordt nog veel te vroeg gesteld, zegt hoogleraar klinische epidemiologie Anske van der Bom van het LUMC. “Ik denk dat we een stap terug moeten doen. We moeten eerst zeker weten of het middel werkt.”
Geen controlegroep
Naast hoogleraar is Van der Bom ook projectleider van het Postcovid Netwerk Nederland, dat onderzoek en zorg voor longcovidpatiënten beter wil organiseren. Ze is kritisch over het onderzoek dat Excellent Care Clinics deed. “Er zitten heel veel haken en ogen aan het onderzoek.”
Ze wijst onder andere op het gebrek aan een controlegroep. “De mensen voelen zich beter, maar of dat door de lidocaïne komt, weet je niet. Beter voelen kan door allerlei andere factoren zijn. Daarom moet je goed onderzoek doen om vast te stellen of je je door die lidocaïne beter voelt.”
‘Meer evidence nodig’
Hoogleraar Van der Bom is niet de enige die vragen stelt bij het onderzoek. Na een publicatie in NRC en een interview bij Eva Jinek waarin het middel de ‘holy grail’ werd genoemd, verschenen op LinkedIn verschillende kritische berichten.
Zo schreef hoogleraar medische microbiologie Marc Bonten: ‘Elk sprankje hoop verdient verder onderzoek, maar om een behandeling (die geld kost en bijwerkingen heeft) in een richtlijn en voor iedereen beschikbaar te krijgen is wel meer evidence nodig.’
Niet overtuigd
Ook huisarts Manon Bleumink trok aan de bel. Al eerder vertelde ze EenVandaag dat ze na het lezen van het onderzoek niet overtuigd was van de werking. Ook zij wijst op het ontbreken van een controlegroep. “Dat is voor een onderzoek niet heel verstandig.”
Toch zet de kliniek nu door. Arts en directeur van Excellent Care Coen van Kalken: “De resultaten die we tot nu toe hebben gezien bij de patiënten die we deze behandeling hebben gegeven zijn dusdanig hoopvol dat er geen reden is om te stoppen met de behandeling.”
Doorgaan met behandeling
Hij gaat verder: “Er is een substantieel deel van de patiënten dat aangeeft langdurig ziek te zijn geweest, veel dingen geprobeerd te hebben en sinds de inzet van lidocaïne nadrukkelijk zijn verbeterd.”
Na de publicatie van het onderzoek kreeg de kliniek naar eigen zeggen meer dan 1.000 verzoeken voor meer informatie binnen. “We hebben honderden mensen die door de huisarts of een specialist naar ons zijn doorverwezen. En van die groep geeft inmiddels meer dan honderd mensen aan dat ze eventueel bereid zijn om zelf de medicatiekosten te dragen. En dat is nogal wat.”
80 procent hersteld
Marieke van Wijngaarden was een van de 103 patiënten die heeft meegedaan aan de studie. Toen ze begon met de behandeling, kon ze hooguit 20 minuutjes wandelen. “Nu kan ik nagenoeg onbeperkt wandelen.” De voormalig kinderfysiotherapeut is een ander mens geworden, zegt ze: “Ik heb mijn leven terug.”
“Ik ben mijn baan kwijtgeraakt, kwam in de WIA. Ik had iedere dag pijn, was hartstikke vermoeid”, blikt ze terug “Gewoon zoals je je voelt als je je ziek voelt, maar dan jarenlang. En nu? Ik ben niet volledig hersteld, maar wel voor 80 procent.” 8 maanden lang prikte ze iedere dag. Inmiddels zit ze op één prik per dag en is ze aan het afbouwen naar om de dag prikken. “Uiteindelijk hoop ik helemaal niet meer te prikken.”
‘Ik heb niks te verliezen’
De kritiek op het onderzoek is Astrid Ruumpol niet ontgaan. “Ik heb er met een dubbel gevoel naar gekeken, want ik ben heel erg van de feiten. Dat was ook de reden dat ik dacht: moet ik er wel aan meedoen? Maar ik dacht ook: ik heb niets te verliezen, want slechter dan dit kan het niet.”
Sinds Ruumpol long covid heeft, werkt ze niet meer en voelt ze zich geen onderdeel meer van de maatschappij. Dat het middel niet wordt vergoed, vindt ze lastig te verkroppen: “Het gaat om zoveel mensen in Nederland en dat kost de maatschappij ook heel veel. Want het raakt niet alleen mij als longcovidpatiënt, maar ook mijn puberkind dat in therapie moet omdat haar moeder al jaren niets meer kan. En mijn man die minder werkt omdat hij voor mij moet zorgen.”
Minister: beoordeling is aan verzekeraars
Demissionair minister Bruijn van Volksgezondheid ‘ziet en snapt de wanhoop’ van patiënten met een aandoening waar nog geen behandeling voor is, zegt hij in een reactie. “Ook begrijp ik de wens van patiënten om zo snel mogelijk het middel lidocaïne te gebruiken goed.”
Maar, zegt de minister: “Tegelijkertijd hecht ik er sterk aan dat de procedures voor toelating en vergoeding altijd, en dus ook in dit geval, zorgvuldig worden doorlopen. Deze procedures zijn er niet voor niets en bewaken dat alle patiënten in Nederland, nu én in de toekomst, kunnen beschikken over toegankelijke, kwalitatief goede en betaalbare (geneesmiddelen-)zorg.” Die beoordeling van de vergoedingsaanvraag is aan de zorgverzekeraars, benadrukt Bruijn.
Terughoudendheid
Ook hoogleraar van der Bom begrijpt de wanhoop van de patiënten. “Maar ik wil tegen die mensen zeggen: het is uitproberen. Ook al knap je ervan op, weet je niet zeker of het door de lidocaïne komt.”
“Sluit je aan bij mensen die zich hard maken voor goed onderzoek”, roept ze op. “Want alleen dan weten we of het echt werkt en of we het aan de volgende patiënt ook moeten voorschrijven. Anders blijven we het proberen en leren we er niets van.”
‘We zitten warm’
Ook Van Kalken van Excellent Care ziet in dat er uitgebreider onderzoek moet worden gedaan. “Het observationeel onderzoek was de eerste stap. We willen een vervolgonderzoek gaan doen. Dat moeten we ook doen om het medicament geregistreerd te krijgen. In de regel is daar een gerandomiseerd onderzoek (met controlegroep, red.) voor nodig. Maar dat gaat zeker nog een jaar duren.”
“Ik zeg niet dat lidocaïne alle problemen van longcovidpatiënten gaat oplossen”, verduidelijkt hij. “Maar het is wel duidelijk dat we hier warm zijn, dat we op een juiste knop drukken.”
